Depo Havalandırması Nasıl Yapılır? Isı, Nem ve Forklift Egzozu
Depo havalandırması, depolanan ürünü ısıdan ve nemden korumak, forklift ve araç egzozunu çalışanların solunum bölgesinden uzaklaştırmak ve akü şarj alanı gibi riskli bölümleri güvenli tutmak için yapılır. Doğru tasarım, depoda neyin saklandığı, forkliftlerin yakıt tipi, çatı ve cephenin ısıl durumu ile kapıların ne sıklıkla açıldığı bilinerek yapılır. Çoğu depoda çözüm; çatıdan sıcak hava tahliyesi, alt kottan kontrollü temiz hava girişi ve riskli bölgeler için ayrı egzozdan oluşur.
Bu yazıda depo havalandırmasının üç ana sorununu (ısı, nem, egzoz gazı) ve bunlara karşı uygulanan çözümleri ele alıyoruz.
Depoda havalandırma hangi sorunları çözer?
| Sorun | Kaynağı | Olası sonuç |
|---|---|---|
| Yaz ısısı | Güneş alan çatı ve cephe, aydınlatma | Ürün bozulması, ambalaj deformasyonu, çalışanlarda ısı stresi |
| Nem ve yoğuşma | Gece–gündüz sıcaklık farkı, ıslak ürün girişi, kapı açılımları | Kartonda yumuşama, küf, metal üründe korozyon, kaygan zemin |
| Forklift egzozu | LPG, dizel veya benzinli forkliftler, rampadaki araçlar | Karbon monoksit, azot oksitler ve dizel partiküllerine maruziyet |
| Akü şarj gazları | Kurşun asit akülerin şarjı | Hidrojen birikmesi, patlama riski |
| Ürün kaynaklı koku ve buhar | Kimyasal, boya, plastik, gıda ürünleri | Maruziyet, koku, yangın ve patlama riski |
Depo ısısı nasıl kontrol edilir?
Yüksek raflı depolarda ısı çatı altında birikir ve üst raflardaki ürünler alt raflara göre daha sıcak ortamda kalır. Bu tabakalaşmayı kırmak için sıcak hava çatıdan veya üst kottan dışarı atılır, temiz hava ise alt kottan alınır. Doğal havalandırma (mahya açıklığı ve alt kot panjurlar) rüzgâra ve sıcaklık farkına bağlı olduğundan, sıcak günlerde çoğu zaman mekanik destek gerekir.
- Çatı fanları: Geniş depolarda sıcak havayı en sıcak katmandan çeker. Seçim için çatı fanı mı duvar fanı mı yazımıza bakabilirsiniz.
- Gece havalandırması: Dış havanın serin olduğu saatlerde fanları çalıştırmak, bina kütlesini soğutur ve gündüz ısınmasını geciktirir.
- Bina kabuğu: Yalıtım ve yansıtıcı çatı kaplaması, fan debisinden önce düşünülmesi gereken önlemlerdir.
Belirli bir sıcaklık aralığında saklanması gereken ürünler (gıda, ilaç, kozmetik, elektronik) için havalandırma tek başına yeterli değildir; iklimlendirme gerekir. Bu durumda ürün sahibinin veya üreticinin saklama koşulları tasarımın girdisidir.
Depoda nem ve yoğuşma nasıl önlenir?
Yoğuşma, nemli havanın kendi çiğ noktası sıcaklığının altındaki bir yüzeye temas etmesiyle oluşur. Depolarda en sık görülen durum; gece soğuyan çatı sacının altına, gündüz depoya giren nemli havanın temas etmesidir. Aynı şekilde soğuk bir kış sabahı depoya giren ürünün yüzeyinde de yoğuşma oluşabilir.
- Nem kaynağı belirlenir: Islak ürün, zeminden gelen nem, sık açılan kapılar veya yıkama alanları.
- Çatı ve duvarların iç yüzey sıcaklığı yalıtımla çiğ noktasının üzerinde tutulur.
- Havalandırma, dış havanın nemli olduğu saatlerde değil, kuru olduğu saatlerde çalışacak şekilde nem ve sıcaklık sensörlerine bağlanabilir.
- Isıtılan depolarda tavan altında biriken sıcak hava, destratifikasyon fanlarıyla aşağı indirilerek hem enerji kaybı hem de soğuk yüzeylerde yoğuşma azaltılır.
Kış koşullarındaki yoğuşma için bodrum kat nem ve havalandırma yazımızdaki ilkeler depolar için de geçerlidir.
Forklift egzozu ve akü şarj alanı nasıl havalandırılır?
İçten yanmalı forkliftler, özellikle kapalı ve havalandırması zayıf depolarda karbon monoksit (CO) birikmesine neden olabilir. Çalışanların maruziyeti Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (RG 12.08.2013, sayı 28733) kapsamındaki sınır değerlere göre değerlendirilir; bunun için ortam ölçümü yapılır. Alınabilecek önlemler:
- Forklift trafiğinin yoğun olduğu koridor ve rampa bölgelerinde genel havalandırma debisinin artırılması.
- CO sensörleriyle fanların kademeli çalıştırılması ve alarm verilmesi.
- Kapalı alanlarda motor rölantide bekletilmemesi gibi işletme önlemleri.
- Uygun olan operasyonlarda elektrikli forklifte geçişin değerlendirilmesi.
Elektrikli forklift egzoz üretmez ama kurşun asit akülerin şarjı sırasında hidrojen açığa çıkar. Hidrojen havadan hafif olduğu için tavan altında birikir; şarj alanında tahliye üst kottan yapılır. Gerekli havalandırma debisi akü sayısı, kapasitesi ve şarj akımına göre TS EN IEC 62485-3 (çekiş aküleri güvenlik kuralları) yöntemiyle hesaplanır. Şarj alanının patlayıcı ortam açısından değerlendirilmesi de gerekebilir; bkz. exproof fan ne zaman gerekir.
Rampa kapıları ve kış koşulları nasıl yönetilir?
Sevkiyat yoğun depolarda rampa kapıları gün boyunca sık açılır. Depo içi, havalandırma dengesine göre negatif basınçtaysa, her açılışta dış hava içeri dolar; kışın bu soğuk ve nemli hava, rampa yakınındaki raflarda yoğuşmaya, çalışanlarda üşümeye ve ısıtma yükünün artmasına yol açar. Egzoz ve hava girişinin dengelenmesi bu nedenle önemlidir; konuyu negatif ve pozitif basınç yazımızda anlattık.
Rampa bölgesinde alınabilecek önlemler arasında kapı körükleri (dock shelter), hızlı kapılar ve gerekli durumlarda hava perdeleri sayılabilir. Kışın havalandırma debisi, yalnız egzoz gazlarını ve nemi kontrol edecek en düşük seviyeye çekilir; bu sırada CO ve nem sensörleri, debinin güvenli sınırın altına inmemesini sağlar. Isıtılan depolarda atılan havanın ısısını gelen taze havaya aktaran ısı geri kazanım çözümleri, egzozun temiz olduğu bölümlerde değerlendirilebilir; forklift egzozu ve kimyasal buhar içeren havada cihaz seçimi ayrıca incelenir.
Depo havalandırması nasıl tasarlanır?
Tasarım adımları özetle şöyledir: Depolanan ürün ve saklama koşulları, forklift sayısı ve yakıt tipi, raf yüksekliği ve düzeni, kapı sayısı ve açılma sıklığı belirlenir. Isı yükü ve egzoz kaynakları için ayrı ayrı debi hesaplanır, büyük olan esas alınır. Hava girişi rafların arasında kısa devre yapmayacak, koridorlar boyunca süpürme etkisi yaratacak şekilde yerleştirilir. Kimyasal veya yanıcı ürün depolanan bölümler, ayrı egzozu olan bağımsız bölmeler olarak ele alınır.
Depo havalandırmasındaki fanlar genel havalandırma içindir; yangın anında duman ve ısı tahliyesi ayrı bir sistemdir ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik çerçevesinde projelendirilir. Bkz. duman tahliye sistemi nedir. Genel çözümler için mekanik havalandırma ve endüstriyel havalandırma sayfalarımıza göz atabilirsiniz.
Kaynaklar ve not
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
- İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik (RG 17.07.2013, sayı 28710)
- Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (RG 12.08.2013, sayı 28733)
- TS EN IEC 62485-3 – İkincil bataryalar ve batarya tesisatları için güvenlik kuralları, çekiş bataryaları
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik
Değerler projede hesapla doğrulanır.
Depo ve lojistik merkezi havalandırma uygulamaları İstanbul, Kocaeli, Sakarya ve Yalova'da Inovair tarafından yapılır. Deponuzu yerinde değerlendirmek için keşif talebi oluşturabilirsiniz.
Keşif ve Teklif
İstanbul, Kocaeli, Sakarya ve Yalova'da keşif, projelendirme ve uygulamayı Inovair İklimlendirme Teknolojileri yapar. Fiyat keşif sonrası yazılı teklifte netleşir.
