Kapalı Otopark Havalandırma Yönetmeliği: Madde Madde Özet
Kapalı otopark havalandırma yönetmeliği denildiğinde Türkiye'de esas alınan metin, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'tir; bu yönetmeliğe göre toplam alanı 2000 m²'yi aşan kapalı otoparklarda, binanın diğer bölümlerinden bağımsız ve saatte en az 10 hava değişimi sağlayan mekanik duman tahliye sistemi kurulması zorunludur. Yönetmelik ayrıca bir otoparkın ne zaman "açık", ne zaman "kapalı" sayılacağını, fanların enerji beslemesini ve sistemin yangın algılama ile nasıl devreye gireceğini tanımlar. Günlük egzoz gazı (CO) kontrolü ise yönetmelikte sayısal bir eşikle düzenlenmez; proje tasarımı ve ilgili standartlarla çözülür.
Bu yazıda yönetmeliğin otoparkı ilgilendiren hükümlerini madde numaralarıyla özetliyor, yönetmelikte yer almayan ama sahada sorulan konuları (CO sensörü, jet fan) ayrıca açıklıyoruz. Metin bilgilendirme amaçlıdır; projeniz için geçerli olan, yürürlükteki yönetmelik metni ve yetkili idarenin değerlendirmesidir.
Otopark ne zaman "kapalı otopark" sayılır?
Yönetmeliğin 60. maddesinin birinci fıkrasına göre bir otoparkın açık otopark kabul edilebilmesi için dışarıya olan toplam açık alanın döşeme alanının %5'inden fazla olması gerekir; bu şart sağlanmıyorsa otopark kapalı otopark sayılır. Açıklıklar iki cephedeyse bunların karşılıklı cephelerde olması ve her birinin gerekli toplam açıklığın yarısından büyük olması istenir. Açıklıklar bir kuranglez boşluğuna açılıyorsa, boşluğun genişliği için kat yüksekliğine bağlı ek koşullar tanımlanmıştır.
Bu ayrım önemlidir; çünkü mekanik duman tahliyesi, yağmurlama ve benzeri yükümlülükler kapalı otoparklara bağlanmıştır. Bodrum katlardaki otoparkların büyük bölümü bu tanım gereği kapalı otoparktır.
Yönetmelik kapalı otoparkta neleri zorunlu tutuyor?
Aşağıdaki tablo, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'te otoparkla doğrudan ilgili hükümleri özetler:
| Konu | Hüküm (özet) | Madde |
|---|---|---|
| Açık / kapalı otopark ayrımı | Dışarıya açık alan döşeme alanının %5'inden fazla değilse otopark kapalı sayılır. | Madde 60/1 |
| Söndürme sistemleri | Alanlarının toplamı 600 m²'den büyük kapalı otoparklarda otomatik yağmurlama, yangın dolabı ve itfaiye su alma ağzı zorunludur. | Madde 60/1 |
| Mekanik duman tahliyesi | Toplam alanı 2000 m²'yi aşan kapalı otoparklarda zorunludur; sistem diğer bölümlere hizmet eden sistemlerden bağımsız olmalı ve saatte en az 10 hava değişimi sağlamalıdır. | Madde 60/2 ve Madde 88/3 |
| Asansörle araç alınan otoparklar | Doğal veya mekanik havalandırma sistemi yapılması şarttır. | Madde 60/3 |
| LPG / CNG'li araçlar | Kapalı otoparklara giremez; Alışveriş Merkezleri Hakkında Yönetmelik kapsamındaki AVM otoparklarında TS 9881 koşullarıyla istisna tanınır. | Madde 60/4 |
| Fan besleme kabloları | Duman tahliye ve basınçlandırma fanlarının besleme kabloları yangına en az 60 dakika dayanıklı olmalı ve jeneratörden beslenecek şekilde tesis edilmelidir. | Madde 85/5 |
| Devreye alma | Duman kontrol sistemi uzaktan el ile kumanda edilerek veya yangın algılama ve uyarı sistemi tarafından otomatik olarak devreye sokulabilir. | Madde 87/10 |
| İzleme | Duman kontrol sistemlerinin arıza ve konum sinyalleri ayrı bölgesel göstergelerle izlenir. | Madde 80 |
| Test ve bakım | Sistemlerin kabul testi yapılır, periyodik kontrol, test ve bakıma tabi tutulur. | Madde 85/4 |
Saatte 10 hava değişimi ne anlama gelir?
Saatte 10 hava değişimi, duman tahliye fanlarının bir saatte otopark hacminin en az on katı kadar havayı dışarı atabilmesi demektir. Hesap, otopark net hacmi (alan × net kat yüksekliği) üzerinden yapılır. Örneğin hacmi bilinen bir katta gereken debi, hacim ile 10'un çarpımıdır; ardından kanal, menfez ve egzoz bacası kayıpları hesaba katılarak fan seçilir. Hava değişim sayısının mantığı için ACH hava değişim sayısı nedir yazısına, debi hesabının adımları için havalandırma hava debisi hesaplama yazısına bakabilirsiniz.
Yönetmelikteki 10 değişim alt sınırdır. Otoparkın geometrisi, rampa konumları, kirli havanın birikme eğilimi gösterdiği köşeler ve taze hava giriş yolları projede ayrıca değerlendirilir. Bu yüzden yalnız toplam debiyi sağlamak, dumanın her noktadan yeterince süpürüldüğünü göstermez; büyük otoparklarda akış analizi (CFD) ile kontrol yaygın bir uygulamadır.
CO sensörü yönetmelikte zorunlu mu?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, otoparkta karbonmonoksit (CO) sensörü için sayısal bir eşik ya da sensör adedi belirlemez. Yönetmeliğin konusu yangın ve duman kontrolüdür. Günlük kullanımda araç egzozundan çıkan CO'nun kontrolü ise mekanik tesisat projesinin konusudur ve tasarımcı bu kontrolü genellikle sensörlerle yapar:
- Normal işletme: CO sensörleri ölçüm yapar; değer projede belirlenen sınırı aştığında fanlar düşük ya da yüksek kademeye geçer. Böylece fanlar sürekli tam kapasitede çalışmaz.
- Yangın modu: Yangın algılama sisteminden gelen sinyalle sistem, duman tahliye senaryosuna göre çalışır. Bu modda CO kontrolü devre dışı kalır.
- Algılayıcı standardı: Otopark ve tünellerde zehirli ve yanıcı gazların algılanmasına yönelik cihazlar için TS EN 50545-1 standardı referans alınır. Sensörlerin konumu ve sayısı projede belirlenir.
LPG'li araçların alındığı AVM otoparklarında durum farklıdır: Madde 60/4 (ç) bendine göre bu otoparklarda havalandırma ve elektrik tesisatı ex-proof olmalı, havalandırma yer seviyesinde biriken LPG'yi algılayan cihaza bağlı otomatik çalışmalı ve gazı süpürecek kapasitede düzenlenmelidir.
Jet fan mı, kanallı sistem mi?
Yönetmelik bir sistem tipi dayatmaz; aranan şey bağımsız bir mekanik duman tahliye sistemi ve gerekli hava değişimidir. Uygulamada iki yaklaşım vardır:
- Kanallı sistem: Tavandaki kanal ve menfezlerle hava toplanır, egzoz fanına iletilir. Kat yüksekliğini kullanır, kirişlerle çakışma riski taşır.
- Jet fan sistemi: Tavana asılan jet fanlar havayı egzoz şaftına doğru iter; kanal ihtiyacını azaltır. Fanların sayısı ve yerleşimi akış analiziyle doğrulanır.
Karşılaştırmanın ayrıntısı otopark jet fan mı aksiyel fan mı yazısında; sistemlerin kapsamı otopark havalandırması ve jet fan sistemleri sayfalarında anlatılır. Duman tahliyesinin genel mantığı için duman tahliye sistemi nedir yazısına bakabilirsiniz.
Projede ve kabulde nelere dikkat edilir?
- Bağımsızlık: Otopark duman tahliye sistemi binanın diğer bölümlerine hizmet veren sistemlerle ortak kullanılmaz (Madde 60/2, 88/3).
- Fan sınıfı: Duman tahliye fanlarının yüksek sıcaklıkta çalışabilecek şekilde seçilmesi gerekir; sıcaklık/süre sınıfı EN 12101-3 kapsamında beyan edilir ve proje gereksinimine göre seçilir.
- Enerji sürekliliği: Fan kabloları yangına en az 60 dakika dayanıklı olmalı ve jeneratörden beslenmelidir (Madde 85/5).
- Taze hava girişi: Atılan havanın yerine gelecek hava yolu (rampa, ayrı besleme fanı veya şaft) projede tanımlanır; giriş yolu kapalıysa sistem tasarım debisine ulaşamaz.
- Senaryo testi: Kabulde yangın sinyaliyle fanların devreye girmesi, damperlerin konumu ve izleme panelindeki göstergeler test edilir (Madde 80, 85/4).
- Periyodik bakım: Fan, sensör ve kontrol paneli düzenli olarak test edilir; ayrıntı için havalandırma bakımı ne sıklıkla yapılır yazısına bakın.
Kaynaklar ve not
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 19/12/2007, sayı 26735; değişiklikleriyle), Madde 60, 80, 85, 87, 88 — mevzuat.gov.tr
- Alışveriş Merkezleri Hakkında Yönetmelik ve TS 9881 "Araç park yerleri için kurallar" (LPG istisnası için atıf)
- TS EN 50545-1 (otopark ve tünellerde gaz algılama cihazları)
- EN 12101-3 (duman ve ısı kontrol fanları)
Bu yazı bir özettir; madde metinleri değişikliğe uğrayabilir, güncel metni mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edin. Değerler projede hesapla doğrulanır.
Kapalı otopark havalandırması ve duman tahliyesi uygulamaları İstanbul, Kocaeli, Sakarya ve Yalova'da Inovair İklimlendirme Teknolojileri tarafından yapılır. Projeniz için keşif talebi oluşturabilirsiniz.
Keşif ve Teklif
İstanbul, Kocaeli, Sakarya ve Yalova'da keşif, projelendirme ve uygulamayı Inovair İklimlendirme Teknolojileri yapar. Fiyat keşif sonrası yazılı teklifte netleşir.
