Havalandırma Filtre Sınıfları: G4, F7, ePM1 ve HEPA Ne Demek?

Havalandırma filtre sınıfları, bir filtrenin hangi büyüklükteki partikülleri ne oranda tuttuğunu gösteren standart etiketlerdir: G4 ve F7 eski EN 779 sınıflarıdır, ePM1, ePM2.5, ePM10 ve ISO Coarse bugünkü ISO 16890 gruplarıdır, E10–H14 aralığındaki EPA ve HEPA sınıfları ise EN 1822 standardına göre belirlenir. Genel havalandırmada ön filtre olarak kaba (Coarse/G4) sınıf, ana filtre olarak ePM1 veya ePM2.5 sınıfı kullanılır; HEPA filtreler temiz oda, ameliyathane ve bazı laboratuvar uygulamaları gibi özel alanlara aittir.

Piyasada eski ve yeni sınıflar hâlâ birlikte kullanıldığı için teklif ve şartnamelerde karışıklık sık görülür. Bu yazıda her sınıfın ne anlama geldiğini, eski ve yeni sistem arasındaki ilişkiyi ve hangi uygulamada hangi kademenin seçildiğini anlatıyoruz.

G4 ve F7 ne demek, neden artık "eski" sayılıyor?

G4 ve F7, EN 779 standardındaki sınıflardır. Bu standartta G1–G4 kaba (coarse), M5–M6 orta, F7–F9 ince filtreleri tanımlıyordu. G sınıfları ağırlıkça tutma (arrestance) ile, M ve F sınıfları ise 0,4 µm partikül için ortalama verimle belirleniyordu.

EN 779'un temel eleştirisi, tek bir partikül boyutuna dayanmasıydı; gerçek ortam havasındaki farklı boyuttaki partiküllerin sağlığa etkisini yansıtmıyordu. ISO 16890 Aralık 2016'da yayımlandı; 18 aylık geçiş döneminin sonunda, 30 Haziran 2018'de EN 779 geri çekildi. Bu tarihten sonra genel havalandırma filtreleri Avrupa'da ISO 16890'a göre sınıflandırılır. Yine de "G4 + F7" ifadesi saha dilinde ve eski şartnamelerde yaşamaya devam ediyor.

ISO 16890'da ePM1, ePM2.5 ve ePM10 neyi anlatır?

ISO 16890, filtreyi dış havadaki partikül madde (PM) gruplarına göre değerlendirir:

• ePM1: 0,3–1 µm aralığındaki partiküller için verim. Akciğerin derinlerine kadar ulaşabilen ince partikülleri temsil eder.
• ePM2.5: 0,3–2,5 µm aralığındaki partiküller için verim.
• ePM10: 0,3–10 µm aralığındaki partiküller için verim.
• ISO Coarse: ePM10 verimi %50'nin altında kalan kaba filtreler; bunlar ağırlıkça tutma değeriyle tanımlanır.

Bir filtrenin ePM1, ePM2.5 veya ePM10 grubuna girebilmesi için ilgili grupta en az %50 verim sağlaması gerekir. Etiket, grup adı ve verim yüzdesiyle birlikte yazılır; örneğin "ISO ePM1 55%" ifadesi, filtrenin ePM1 grubunda %55 verimle sınıflandırıldığını gösterir. Bu nedenle iki "ePM1" filtre aynı değildir; yüzdeye bakmak gerekir.

ISO 16890 testinde filtrenin verimi, elektrostatik yükü giderilmiş (koşullandırılmış) hâliyle de ölçülür. Sentetik ve elektrostatik yüklü bazı filtre medyaları yeniyken yüksek verim gösterip kullanım sırasında bu yükü kaybedebilir; standart bu farkı sınıflandırmaya yansıtır. Bu yüzden ISO 16890 etiketi, filtrenin kullanım ömrü boyunca sağlayacağı performans hakkında EN 779'a göre daha gerçekçi bir fikir verir. Şartname yazarken grubu ve asgari yüzdeyi birlikte belirtmek, örneğin "en az ISO ePM1 %50" gibi, farklı üreticilerin tekliflerini aynı zeminde değerlendirmeyi sağlar.

Eski ve yeni sınıflar arasında birebir karşılık var mı?

Hayır. İki standardın test yöntemi farklı olduğu için resmî bir dönüşüm tablosu yoktur. Üretici kataloglarındaki karşılaştırmalar yaklaşık yönlendirmedir. Genel eğilim şöyledir:

Kesin sınıf her zaman filtrenin ISO 16890 test raporundan okunur. Şartnamede "F7 veya eşdeğeri" yazmak yerine doğrudan ISO 16890 grubunu ve asgari yüzdeyi yazmak, teklif karşılaştırmasını kolaylaştırır.

HEPA ve EPA filtreler (EN 1822) nerede kullanılır?

EN 1822 yüksek verimli filtreleri, en çok geçen partikül boyutundaki (MPPS) verimine göre sınıflandırır. EN 1822-1:2019 sınıfları şöyledir:

U15–U17 (ULPA) sınıfları daha da yüksek verimdedir. Uluslararası karşılığı ISO 29463'tür; EN 1822 test yöntemlerinde bu standarda atıf yapar. HEPA filtre yüksek basınç kaybı yaratır ve mutlaka ön filtrelerle korunur. Bu nedenle bir ofis veya fabrika santraline "daha iyi olsun" diye HEPA eklemek, fan seçimini ve enerji tüketimini doğrudan etkiler. Laboratuvar uygulamaları için laboratuvar havalandırması sayfasına bakabilirsiniz.

Hangi uygulamada hangi filtre kademesi seçilir?

Kademe seçimi; dış havanın kalitesine, iç ortamın hijyen gereksinimine ve sistemin fan kapasitesine göre projede yapılır. Genel bir çerçeve:

• Ofis, okul, otel taze hava santralleri: ISO Coarse ön filtre + ePM1 veya ePM2.5 ana filtre. Ayrıntı için taze hava sistemleri.
• Fabrika genel havalandırması: Dış hava kalitesine göre Coarse + ePM10 veya ePM2.5. Proses tozu varsa ayrı toz toplama sistemi gerekir; genel havalandırma filtresi proses tozunu tutmak için tasarlanmaz. Bkz. toz toplama sistemi.
• Isı geri kazanım cihazları: Eşanjörü korumak için hem taze hava hem egzoz tarafında filtre kullanılır. Bkz. ısı geri kazanım.
• Hastane, temiz oda, bazı laboratuvarlar: Çok kademeli filtrasyon ve son kademede EPA/HEPA; sınıf, ilgili sağlık ve temiz oda standartlarına göre belirlenir.

Ulusal ve Avrupa uygulamasında taze hava filtrasyonu için EN 16798-3 de dış hava ve iç hava kategorilerine göre öneriler içerir; proje bu kategorilere göre filtre kademesini gerekçelendirir.

Filtre seçerken basınç kaybını neden hesaba katmalısınız?

Daha yüksek verimli filtre genellikle daha yüksek başlangıç basınç kaybı demektir ve filtre doldukça bu kayıp artar. Fan, filtrenin dolu hâlindeki basınç kaybına göre seçilmezse filtre kirlendikçe debi düşer. Bu yüzden projede hem başlangıç hem son basınç kaybı hesaba katılır. Filtre yüzey alanı da önemlidir: aynı sınıftaki torba veya kompakt filtrelerde daha geniş medya yüzeyi, daha düşük basınç kaybı ve daha uzun değişim aralığı anlamına gelebilir. Mevcut bir santralde filtre sınıfı yükseltilecekse, fanın ek basınç kaybını karşılayıp karşılayamayacağı önce kontrol edilmelidir; aksi hâlde daha iyi filtre, daha az taze hava anlamına gelir. Fan seçiminin mantığı için statik basınç ve fan seçimi, filtre değişim zamanlaması için havalandırma bakımı ne sıklıkla yapılır yazılarına bakabilirsiniz.

Kaynaklar ve not

• ISO 16890 — Genel havalandırma için hava filtreleri (Bölüm 1–4)
• EN 779:2012 — Genel havalandırma için partikül hava filtreleri (30 Haziran 2018'de geri çekildi)
• EN 1822-1:2019 ve ISO 29463 — Yüksek verimli hava filtreleri (EPA, HEPA, ULPA)
• EN 16798-3 — Konut dışı binalarda havalandırma, performans gereklilikleri
• Filtre üreticilerinin ISO 16890 test raporları

Eski ve yeni sınıflar arasındaki karşılaştırmalar yaklaşıktır. Değerler projede hesapla doğrulanır.

Filtre kademesi seçimi dâhil havalandırma projeleri İstanbul, Kocaeli, Sakarya ve Yalova'da Inovair İklimlendirme Teknolojileri tarafından uygulanır. Projeniz için keşif talebi oluşturabilirsiniz.